A. Lange & SÖHNE ‘ZEITWERK MINUTE REPEATER’

Zeitwerk Minute Repeater, mekanik bir saatte ‘ilk defa’,  jumping numerals (atlama yaparak ilerleyen rakamlar)  özelliğini, dakika tekrarlayıcı fonksiyonuyla birlikte aynı çatı altında çalışırken görmemizi sağlıyor.

A.Lange firması, Ferdinand Adolph Lange tarafından 1845 yılında Saksonya eyaletindeki Glashütte kasabasında kuruldu. İlk olarak firma, büyük kasalara sahip cep saatleriyle ünlendi. 1873 yılına gelindiğinde ise Lange, saat yapımı işini oğulları Emil ve Richard’a devretti. Bu şekilde firmanın ismi A.Lange & Comp.’dan A.Lange & Oğulları’na yani  A.Lange & Söhne’ye çevrilmiş oldu. Bugün ise, en son vâris Walter Lange’nin yeniden yapılandırma çalışmaları sayesinde firma dünyanın en iyi saat markaları arasında yer alıyor. http://zamaninotesinde.com/

Zeitwerk Minute Repeater, zamanı göstermek için akrep ile yelkovanın çekişmesine mahal vermeden, jumping numerals mekanizmasını kullanarak saat ile dakikanın kolayca okunabilirliğini sağlıyor. Kadranın saat 9 yönündeki penceresinden, arka planda rakamları tutan dönen bir disk vasıtasıyla, ‘saat’ indeksleri görüntüleniyor. 3 yönündeki penceresinden ise, bu sefer dönen iki adet disk aracılığıyla, ‘dakika’ indekslerinin hareketi izlenebiliyor.

se3

‘Repeater’ çeşitler…

Repeater fonksiyonu,  saatin kaç olduğunu görsel olarak okuyabilmenin dışında ‘çan/zil’ sesiyle de bildirilmesini sağlayan bir komplikasyon. Farklı çeşitlerde, farklı ses tonlamalarıyla çalışan repeater tipleri bulunuyor: quarter repeater, minute repeater, five minute repeater, vs. . Kol saatlerinde repeater özelliği genelde spesifik bir buton basılarak aktive hale getiriliyor.

Minute repeaterlar çalışma prensibi olarak, önce saatin (hour) gösterdiği rakam kadar, sonra da çeyreklik saat dilimi kadar (quarter hours) ve en son olarak da kalan dakika sayısı kadar çınlayarak saatin gösterdiği zamanı belirtir. Çoğu zaman, saati nispeten daha alçak bir tonla, çeyrek saati art arda gelen bir ding-dong sesiyle, dakikaları ise daha yüksek bir tonla indike eder. Mesela, saatimiz 4.47’yi gösterdiğinde, zil 4 kez alçak bir tonda, 3 kez art arda (47’nin içinde üç adet 15’lik dakika- çeyrek saat- olduğu için), ve 2 (47’den bu üç adet çeyreği çıkarmamızla –> 47-45=2) kez de yüksek bir tonda  çalacak: “dong, dong, dong, dong, ding&dong,ding&dong, ding&dong, ding, ding”…şeklinde.

Zeitwerk için minute repeater özelliğinin A.Lange & Söhne tarafından modern bir şekilde yorumlanmış hali diyebiliriz. Çünkü, aslında decimal (ondalık sistemde çalışan) bir minute repeater. Minute repeater da olduğu gibi yine saati alçak seste bir tonla duyarken, decimal minute repeaterlardaki en büyük farklılık: çeyrek saat dilimlerinin kullanılması yerine “onluk” dakika dilimlerinin baz alınması… Kalan dakika süresi içinse tonlama sistemi değişmiyor. Yani bu sayede saatte ne okuyorsa o duyuluyor ve çeyreklik hesaplamasına gerek kalmıyor. Nasıl mı? Saatimiz yine 4.47’yi gösteriyor olsun, duyacağınız ses bu sefer 4  kez alçak bir ton , 4 kez art arda çalan ding&dong sesi ( 47’de 4 tane 10 olduğu için) ve 7 kere de yüksek bir çınlama olacak: “dong,dong,dong,dong, ding&dong,ding&dong,ding&dong,ding&dong, ding, ding, ding, ding, ding,ding,ding.

“Bunca muhasebe, hesap/kitabın önemi nedir?” dediğinizi duyar gibiyim. Minute repeater gibi bir özelliği mekanik bir saate entegre edebilmek için hatırısayılabilir derecede bir işçilik, bilgi birikimi ve zaman gerekiyor.  Haliyle de yüksek maaliyetli bir ürün çıkıyor ortaya. Zeitwerk modelini bu kadar özel kılan da; bu tarz bir komplikasyonu kalibresindeki 771 adet parçayı orkestral bir şekilde adeta bir maestro gibi yönetebiliyor olması.

se4se5

Zeitwerk tam bir mühendislik harikası

İstenmeyen, zararlı olabilecek potensiyel manipulasyonları önlemek için, tasarımcılar çok özel bir güvenlik sistemi geliştirmişler. Saatin sahibi,  farkında olmadan zil özelliği aktif olduğu sırada saatini kurmaya çalıştığı taktirde mekanik problemler yaşanmaması için, kurma kolu tam o esnada kullanılamıyor (çekilemiyor) olacak şekilde emniyete alınıyor. Buna ek olarak, çanların çalması bitene kadar da saat ve dakikayı gösteren rakamların ilerlemesi engellenip, ertelenmesi sağlanmış. Bu işlem, maksimum erteleme süresi gerektiren zaman için (yani saatin 12.59’u gösterdiği an), yaklaşık 20 saniye kadar sürmekte.  Akustik zaman göstergesi, belirttiğim bu kontroller sayesinde her zaman kadran üzerinde görüntülenen zamanın aynısını yansıtabiliyor.

Ayrıca, zembereğin gücünün tükenmesinden dolayı repeater silsilesinin sekteye uğramaması adına, zil sesi özelliğinin kullanılabilmesi sınırlandırılmış. Eğer güç rezervi, saatimizin 12 saatten daha az bir enerjisi olduğunu gösteriyorsa, çan mekanizması aktif edilemiyor. Güç rezervi göstergesi üzerindeki bu nokta, kırmızı olarak işaretlenmiş.

Dakika tekrarlayıcıyı etkinleştirirken dikkat edilmesi gereken bir diğer husus da şu: Butona basıp, repeater’ı kaç defa çalıştırdığımız veya çanın çalma süresinin uzunluğu gibi unsunların, saatimizin totalde sahip olabileceği ‘36 saatlik’ güç rezervinden harcıyor olacağını da hesaba katmak gerekebilir.

Büyük bir geleneğin çağdaş yüzü

Saatin patentli sabit kuvvet maşası sayesinde mekanizma genelinde enerjinin eşit miktarda dağılması sağlanabiliyor. Çapı 44.2 mm olan bu mükemmel zaman tutma aleti, platin olarak meraklılarına sunuluyor. Katı gümüş kadranı adeta parıldıyor. Siyah-rodyum Alman gümüşünden yapılmış zamanı gösteren köprüsü ise, saat ve dakikaları çok hoş bir şekilde çerçevelemiş. Saatimizin cilalanmış çelik çekiç şeklindeki çanları, saat 6 yönündeki saniye göstergesinin her iki tarafından da görülebilecek şekilde yerleştirilmiş.

Akustik bir zaman göstergesiyle donatılmış Zeitwerk Minute Repeater, Lange’nin Zeitwerk ailesi için ürettiği ikinci modeli.  Onun sıradışı bu tasarımını, A. Lange & Söhne’nin ileride de saat dünyasında katacağı yenilikler için bir kilometre taşı olarak gördüğümüzü kesinlikle söyleyebiliriz.

zeitwerk_1-704x331